Unutmanın Erdemi

Hafıza, kültürümüzde yüceltilen bir yeti. “İyi bir hafıza” övgüdür; “unutkan” ise neredeyse bir hakaret. Ama ya unutmak da en az hatırlamak kadar önemliyse?

Borges ve Funes

Borges, “Funes el Memorioso” adlı öyküsünde hiçbir şeyi unutamayan bir adam anlatır. Funes, her yaprak damarını, her bulut şeklini, her an yaşadığı her duyguyu hatırlar. Ama bu müthiş hafıza onu özgürleştirmez, tam tersine, hapishaneye çevirir. Çünkü düşünmek, bir ölçüde unutmayı gerektirir. Genellemek için detayları silmek, soyutlamak için somuttan uzaklaşmak gerekir.

“Düşünmek, farklılıkları unutmak, genellemek, soyutlamaktır. Funes un abartılı dünyasında yalnızca ayrıntılar vardı.” — Jorge Luis Borges

Bağışlamak ve Unutmak

Toplumlar da bireyler gibi unutmaya ihtiyaç duyar. Tarihsel yaralar, nesilden nesile taşınan kinler, kolektif travmalar — bunlarla yüzleşmek gereklidir ama sonsuza dek taşımak yıkıcıdır. Bağışlamak unutmak değildir; ama ilerlemek, bir ölçüde geçmişin ağırlığını hafifletmeyi gerektirir.

Belki de bilgelik, neyi hatırlayıp neyi unutacağını bilmektir. Her anıyı saklayan bir hafıza, dolu bir çatı katı gibidir — yeni hiçbir şeye yer kalmaz. Bazen temizlik yapmak, eski kutuları açıp bazılarını bırakmak gerekir.